North Sea Jazz wordt vijftig - Part 3

Er gebeurt iets met je als je drie dagen in een muzikale bubbel zit: de concentratie, het buitensluiten van wereldse zaken, het samenzijn, de opwinding en de bewondering. Het geeft een nostalgische sensatie van de zondagen uit je kindertijd.

North Sea Jazz Festival, zondag 12 juli 2026, Ahoy, Rotterdam
Tekst: Monica Rijpma | Foto's: Louis Obbens

Vandaag is het voornemen om deze dag zonder plan te genieten. Nou ja, er is één klein plannetje: luisteren naar de drie vrouwen die in de grote zaal geboekt staan, en daarmee de emancipatie aanstippen die zich in de jazzmuziek als een geweldloze revolutie heeft voltrokken.

Vergelijk het aantal vrouwelijke musici op het podium dit jaar met de line-up van vijftig jaar geleden! Zelfs het Willem Breuker Kollectief bestond destijds nog alleen uit mannen. Jazz was wat dat betreft zoals voetbal: die sfeer van mannelijk 'kunnen of mogen meepraten' was bij beide terug te vinden.

Tijdens het North Sea Jazz Festival werden ook de kwartfinales van het WK gespeeld, en daar waar de emancipatie in het voetbal draait om de erkenning van spelers met Afrikaanse wortels, is er in de jazz een soort omgekeerde trend: ook white cats mogen meetellen. Improviseren, of instant composing zoals Misha Mengelberg het noemde, is niet alleen weggelegd voor één geslacht, één etniciteit of één geloof.

Wat nog steeds hetzelfde is als bij voetbal: het publiek vormt een wezenlijk onderdeel van de beleving.

Dee Dee Bridgewater heeft met haar 'We Exist'-band naast feminisme ook gekozen voor duidelijke maatschappelijke statements. Haar bandleden zijn allemaal vrouwen, en het programma draait om haar sociale bewogenheid bij alles wat zich in de maatschappij afspeelt. Nummers als 'People Make The World Go Round' en sterke vertolkingen van Nina Simone's 'Mississippi Goddam' en Billie Holiday's 'Strange Fruit' nemen duidelijk stelling. Als erfgename van de grote diva's is ze niet meer weg te denken van de festivals: ze was al zo'n tien keer te gast bij North Sea, met sterke programma's zoals 'Red Earth - A Malian Journey' en haar Kurt Weil-programma 'This Is New'. Beide leverden goede albums op.

Hiromi's Sonicwonder is weer een heel ander verhaal. Hiromi groeide op in de stad waar de Yamaha-piano's worden gemaakt. Als tiener viel ze voor het instrument. Op haar negentiende werd ze in de Yamaha-fabriek voorgesteld aan Chick Corea, die haar diezelfde avond liet improviseren tijdens zijn concert. Jongetje of meisje, het doet er hier niet toe: ze wist gewoon al heel jong dat de piano haar ding was. Dat is misschien wat Billy Holiday bedoelde met 'God bless the child that's got his own'; wie zo'n aangeboren drive heeft is gezegend. Diezelfde eenduidigheid was er bij haar keuze van de musici voor Sonicwonder, en dat hoor je terug. Ze vertelt dat ze componeert met de musici in gedachte. Tijdens het concert zijn er passages met bassist Hadrien Féraud waarin de pianosolo en de basgitaar, met dat geluid dat aan Pastorius doet denken, de vorm krijgen van vraag-en-antwoord, maar dan organisch, niet in de klassieke vier-om-vierstructuur. Op subtiele wijze verweven de twee instrumenten zich en maken ze van de solo een tapijt van klank. Drummer Gene Coye geeft de energie en vreugde van Hiromi's spel nog een extra impuls, en trompettist Adam O'Farrill zorgt met een eigenzinnige, melodische solo voor de extra lading waardoor je de vreugde lijfelijk voelt. Voor wie haar op NSJ moest missen: in september speelt ze verschillende data met het Metropole Orkest.

Maria Schneider is een andere formidabele vrouw die al zo'n twintig jaar furore maakt aan het jazzfirmament. Ze heeft haar kunde als dirigent, bandleider en componist kunnen aanscherpen tijdens de vijf jaar waarin ze bijna wekelijks optrad in Greenwich Village met haar orkest. Zo werd ze ook een belangrijke incubator voor talent: zij was degene die David Bowie doorverwees naar haar saxofonist Donny McCaslin en diens band. Dat leidde tot de samenwerking voor Bowie's laatste album Blackstar. Op North Sea staat ze met de Clasijazz Big Band, een Spaanse bigband die qua ongebruikelijke klank zomaar Amsterdams had kunnen zijn: een bezetting van saxofonisten die allemaal ook fluit spelen, vijf trompettisten, vier trombonisten, een accordeonist en een cajónspeler. Met special guest, saxofonist en flamenco-zanger Antonio Lizana, krijgt Schneiders compositie 'Bulería, Soleá Y Rumba' een nieuw leven. Lizana is in september in Nederland voor een project met het Marmoucha Orchestra. Ook dat gaat op de verlanglijst.

Op hetzelfde moment dat Schneider speelt in Hudson, staat Youssou N'Dour in Nile en Jamie Peet met zijn Reflex-band in Missouri. De goede voornemens gaan meteen verloren. De fan wil op tijd een plaatsje zoeken in Nile om, even zittend, te horen hoe het met N'Dour gaat. De eerste nummers stellen teleur: hij trekt de zaal niet vol en komt niet tot zijn recht met de in- en uitlopende bezoekers vlak voor het podium.

De keuze tussen Hudson en Missouri moet nu worden gemaakt, maar dat bezoek mag niet te lang duren, want anders is er geen zitplaats meer bij Salvant met het Metropole Orkest. Het wordt Missouri, en daar valt binnen tien minuten het besluit om zo snel mogelijk naar een volledig concert van Jamie Peet te gaan en alvast het album 'Reflex' te beluisteren en te recenseren. In de perskamer waren er een paar keer boeiende gesprekken met de fotograaf en een recensent van het blad Slagwerkkrant, waardoor de aandacht voor drummers werd aangescherpt.

Jamie Peet is zo'n drummer die het hele idioom opnieuw lijkt uit te vinden: de manier waarop hij zich tussen de andere instrumenten verplaatst; eromheen, ernaast, of erboven op, een solo samen met de bas, en daarna een tweegesprek met de saxofoon. Ondersteuning van de melodie die door de vibrafoon wordt gespeeld, om vervolgens een frase lang stilte en leegte te creëren. De subtiliteit van de dribbels, vegen en klappen resoneert in je onderbuik en doet je beseffen dat de drums bij veel inheemse volkeren al sinds de oudheid een sacrale rol hadden.

Het lukt uiteindelijk toch om een heel concert te beluisteren zonder gedachten aan recensie of ander cerebraal werk. Dat was bij de tachtiger, saxofonist en fluitist Charles Lloyd. Hij speelt met een vrij nieuwe formatie, ook weer een soort 3Gen-band, bestaande uit bassist Harish Raghavan en Gerald Clayton op piano (veertigers) en de jonge drummer Kweku Sumbry uit Washington D.C., die regelmatig een glimlach op het gezicht van de 'elder statesman' Lloyd tovert.

Het concert bestaat uit veel materiaal van Lloyds laatste opnames, afkomstig van twee albums: 'The Sky Will Still Be There Tomorrow' en 'Figure In Blue'. Geen van de musici speelt mee op die albums, en zo te zien is Lloyd meer dan tevreden met hun live-interpretatie. De drummer is ook vaste medewerker van altsaxofonist Immanuel Wilkins en is een echte virtuoos van de Afrikaanse polyritmes, waardoor je soms in je stoel meedanst. Dit kwartet is geen solist met begeleidingstrio, maar volwaardig samenspelende musici die op elkaar reageren en elkaar aanvullen. De maestro lijkt zijn spel met gemak nieuw te laten klinken. Kijk mam, 'met losse handjes'. De zaal geeft een staande ovatie en verlangt een toegift. Dit is het soort concert waarvan je volkomen voldaan vertrekt, om thuis nog even verder te luisteren naar een favoriet nummer.

Niet gehoord: de Centennial Celebration van Miles Davis & John Coltrane, door Coltrane's zoon Ravi samen met trompettist Terence Blanchard, John Legend, Chic.

Verrassingen van de dag: SML uit Los Angeles, die gelukkig in november weer hier zijn, en Q-Tet, van eigen bodem. Geleid door fluitiste, zangeres en componiste Qisheng Zheng, Qniverse voor haar vrienden, speelt het kwartet aanstekelijke, frisse en energieke songs en stukken waarin oost en west samenkomen, met Pippi Langkous-vrijheid en free impro. Die gaan we zeker nog tegenkomen.

Het enige wat ondankbare verwijt dat je het festival zou kunnen maken, is dat het tijd wordt de koek in stukken te hakken. Oprechte liefhebbers houden niet van overdaad. De aanleiding, vijftig jaar North Sea Jazz, maakt die massale aanpak acceptabel, alhoewel er door de pandemie twee edities zijn overgeslagen en er dus eigenlijk sprake is van 49 edities. Laten we hopen dat dit niet dé smoes wordt voor nog eens zo'n overdaad.

Dat gezegd hebbende: lang leve de gospel en verbroedering van improviserende musici uit de hele wereld, die drie dagen lang hun prachtige, talentvolle diversiteit met het publiek delen.

Klik hier voor een fotoverslag van de derde dag van North Sea Jazz 2026 door Louis Obbens.