Op zoek naar spiritualiteit en improvisatie

Waar 'fusie' voor de eerste dag de rode draad vormt om FOMO-stress te beperken, wordt op dag twee van North Sea Jazz 2025 de keuze bepaald door de thema's improvisatie en spiritualiteit. Dat betekent meteen dat je de grote podia links kunt laten liggen, met uitzondering van het optreden van artist in residence Jacob Collier, die in de gigantische Amazon-zaal optreedt met speciale gasten.

North Sea Jazz Festival, zaterdag 12 juli 2025, Ahoy, Rotterdam
Tekst: Monica Rijpma | Foto's: Louis Obbens

Eerder op de dag gaf Jacob Collier een clinic, die feitelijk meer weg had van de Q&A-sessies en gedirigeerde meezingfestijnen waarvoor hij inmiddels bekend is bij het grote publiek. Hij eindigt de dag met een masterjam op het grote podium. Met zijn gasten illustreert Collier op een laagdrempelige manier wat de essentie van jazz is. Improviseren met gitarist Julian Lage of banjospeler Bela Fleck toont het basisrecept; men neme een standard, een blues of een kinderliedje en de conversatie begint. Als de spelers hun instrument tot in de puntjes beheersen ontstaat er improvisatie-magie. Wat Collier met amateurs demonstreert is dat in de handen van een goede dirigent iedereen kan klappen, tikken en zingen. Dat stukje teamwerk is ook essentieel. Maar wat hij met deze jazzgiganten laat zien is dat het de individuele visie, kunde en kennis is die in de solo's of gezamenlijke improvisaties het geheel optilt tot 'a heavenly thrill'. En daar komen we voor.

Het is wel even slikken om te besluiten weg te blijven bij Lee Ritenour & Friends, Samara Joy, Cory Wong of de Lionel Hampton Bigband met het jongere Marsalis-broertje Jason op vibrafoon. Na een korte glimp van bluesgitaarheld Joe Bonamassa wordt de campingstoel gebivakkeerd in de zalen Madeira en Missouri. Bonamassa heeft een groot gevolg á la Eric Clapton vóór hem; voor zijn fans is hij God terwijl iemand als Julian Lage voor dat grote publiek nog buiten beeld is. Toch werkt het spetterende plezier waarmee Bonamassa zijn ellelange solo's ten gehore brengt aanstekelijk op de vroege middag. De don't worry, be happy-spiritualiteit werkt.

Missouri en Madeira zijn opgesteld als theaterzalen met stoelen en een podium. Met een (geschatte) capaciteit van zo'n duizend personen en een goede akoestiek zijn het aangename ruimtes om te luisteren naar de subtiele wisselwerking tussen arrangementen en solo's, stem en instrument. De Koreaanse zangeres Song Vi Jeon brengt in zaal Missouri met haar nonet nieuw werk dat net op album is uitgekomen. 'Earthy Suites' brengt haar Koreaanse wortels samen met de vocale klanklandschappen en ritmes waarmee ze improviseert in een idioom dat tegen freejazz aanschuurt. Als verrassing komt een Samulnori ritmegroep van vier trommelaars de zaal in. Binnen de context van een festival is het een mogelijkheid om iets nieuws te ontdekken, maar de setting doet geen recht aan de diepgang die door de artiest beoogd wordt. Een half uur luisteren is niet voldoende om in deze andere hemisfeer te geraken. Dat is heel anders bij Nduduzo Makhathini, Zuid-Afrikaanse goeroe, pianist en componist. Hij treedt op met landgenoot Dalisu Ndlazi op bas en de Cubaanse drummer Lukmil Perez. Beide sidemen zijn op eigen kracht grootheden die op de radar van elke jazzliefhebber thuishoren. Vanaf de eerste pianonoten, die klassiek klinken tot ze overgaan in Afrikaanse klanken met klik-zang, brouwt het trio een deels exotische, deels meditatieve sfeer. Goeroe Nduduzo improviseert met noten en zang die volledig uniek zijn en spreekt het publiek streng, dan weer aanmoedigend toe. Eenmaal binnengezogen in dit universum is er geen wens de zaal te verlaten. Noem het maar voodoo.

Op het buitenpodium laat het summum van 'Nederlands' talent in de formatie van drummer Guy Salamon horen hoe DEI klinkt. De jonge honden Sam Newbould, Alistair Payne, Lucas Martinez, Teis Semey, Xavi Torres en Brodie Jarvie en natuurlijk Salamon zelf zijn geen van allen in Nederland geboren. Toch is dit nu hun thuishaven. Dat is heel fijn voor ons, want er zijn daardoor regelmatig gelegenheden om de Guy Salamon Group of één of meerdere van de bandleden te zien optreden. Zij zijn momenteel de crème de la crème van de innoverende jazzscene en het album 'Unfollow The Leader' is een goed begin voor iedereen die op ontdekking uit is. Alistair Payne speelt later op de avond een gedragen trompetsolo bij het ensemble dat wordt geleid door componiste en saxofoniste Kika Sprangers. Ze heeft een compositieopdracht gekregen voor North Sea Jazz en heeft de kans aangegrepen om te schrijven voor het Nederlands Kamerkoor en haar kwintet. Het is kwetsbare muziek vol introspectie en verstilling, die overgaat in swingende ritmes, woorden en vocalises. Haar album '(In)finity' is een goed startpunt voor wie haar nog niet eerder in beeld had.

Improvisatie is bij alle hierboven beschreven ensembles steeds de tegenhanger van de gearrangeerde secties. De energie die vrijkomt als gelijkwaardige talenten die spanning tussen ensemblespel en solo live inzetten en strak houden brengt het publiek binnen in de beleving. Het is een deel van de spiritualiteit die vrijkomt en die momenten oplevert die je diep kunnen raken.

Drummer Terri Lyne Carrington brengt met haar groep die diepgang samen met protest. Veel artiesten gebruiken hun creativiteit en soms het podium om duiding te geven aan wat er in de wereld speelt. Hoe het in godsnaam zo snel mis heeft kunnen gaan, dat de cultuur van vrijheid, gelijkheid en diversiteit die binnen de jazzwereld de norm is, daarbuiten in zo'n korte tijd is weggedrukt door cynisme en verdeeldheid? Dat is de vraag op ieders lippen.

Bij haar project 'We Insist 2025' staat het album van Max Roach met zangeres Abbey Lincoln uit 1960 centraal. De 'Freedom Now Suite' was geëngageerd met de Civil Rights-beweging in het Amerika van de jaren 60. Met razzia's en ontvoeringen van immigranten, uitzettingen en cynische 'grapjes' over mensonterende oorlogssituaties die elke dag op de voorpagina van het nieuws staan, zijn de mensenrechtenthema's zo actueel als ze 60 jaar geleden waren. Christie Dashiell evenaart Abbey Lincoln zonder haar te imiteren. Trompettist Milena Casada speelt breekbaar, kwaad en krachtig tegelijk, terwijl haar solo wordt versterkt door een danseres die door middel van Martha Graham-techniek de terreur, angst en afkeer zichtbaar maakt. Carrington vernieuwt Max Roach en brengt hem naar de 21ste eeuw. Al met al is het een concert waarbij niemand onaangedaan blijft. Zou muziek dan toch luider kunnen spreken dan woorden?

Klik hier voor een fotoverslag van dag 2 van North Sea Jazz 2025 door Louis Obbens.