Empathisch vermogen?

Per ongeluk denk ik erachter gekomen te zijn hoe die overstelpende hoeveelheid zangeressen te verklaren. Want laten we wel wezen, dat is toch niet normaal meer, die stortvloed aan gekweel. Al jaren vind ik dat een irriterende zaak en al jaren vraag ik mij af: hoezo? En als de CIA, KGB of de AIVD er niet achter zitten, wat is dan de verklaring?

door Herbert Noord, oktober 2013

Een paar weken geleden kwam ik al zappend op een van de zenders bij een filmpje over een zingend en pianospelend meiske terecht en daarin werd deze jongedame ook op drie- of vierjarige leeftijd opgevoerd. De gelukkige vader had haar gefilmd met een videocamera halverwege de jaren negentig, terwijl zij met een echte microfoon - gelukkig niet aangesloten - in haar knuistjes, driftig aan het zingen was.

Ineens was daar mijn eureka: de alarmerende toename van leeuwerikjes en nachtegaaltjes komt van het zien van zangeressen en niet van het horen. Tot pakweg halverwege de zeventiger jaren had het jeugdige vrouwelijk deel van de bevolking nauwelijks notie van zangeressen met een microfoon in hun hand. Het gezang kwam via geluid en niet via beeld tot de luisteraar. Zang kon je (bijna) alleen horen, met als gevolg dat je na ampele imitatie meteen wist dat een zangcarrière er voor jou niet inzat. Du moment dat het beeld belangrijker werd dan het geluid, kwam daar een niet terug te draaien verandering in. Het werd steeds minder luisteren en steeds meer kijken. Een niet te veronachtzamen nevenfactor werd ook het leggen van de nadruk op de tekst, dus het gezongene, in plaats van op de muziek. In mijn beleving een soort excuus voor beroerd zingen: ja, het klinkt voor geen meter, maar let eens op de tekst!

Waar voorheen misschien één op de honderd kinderen serieuze zangplannen koesterde, werd het met de generaties die opgroeiden in de zeventiger jaren en daarna, tot één op de tien. Niet dat het zangtalent een wonderbaarlijke vermenigvuldiging had ondergaan, maar de schroom was domweg afgeworpen.

Dat met de komst van YouTube het hek totaal van de dam ging, zal niemand zijn ontgaan. Maar er is nog een bijkomende factor: het empathisch vermogen. Ik kwam hierop door het interessante boek van onderzoeker Frans de Waal, 'De Bonobo en de tien geboden'. Op pagina 143 schrijft De Waal: 'Empathie ontstaat via een onbewuste, lijfelijke verbintenis, die tot stand komt via gezichten, stemmen en emoties. Mensen besluiten niet empathisch te zijn: ze zijn het gewoon.' En op pagina 144 meldt hij: 'Opera brengt via de stem eenzelfde verbinding tot stand [het je inleven in het wel en wee van de vocalisten, H]. Sinds onze geboorte (en zelfs al daarvoor) kennen we de stem als voertuig van plezier, pijn, woede, enzovoort. De stem plugt rechtstreeks in op ons centrale zenuwstelsel. Hij beroert ons zoals geen enkel instrument dat kan. Het lijden van de sopraan is geen intellectuele conclusie, maar iets wat we daadwerkelijk ondergaan en waar we kippenvel van krijgen.'

Alle factoren in ogenschouw nemend, durf ik te concluderen dat door de definitieve verdringing van het geluid door het beeld, in samenhang met het aangeboren empathisch vermogen, de voedingsbodem voor 'iedereen kan zingen' gelegd was. Geen fijne conclusie, maar mogelijk wel een juiste. Ter ondersteuning van mijn betoog een praktijkvoorbeeld. Camila Meza, geboren in 1985 in Chili, is een prima gitaar spelende tante. Klik hier om haar YouTube-clip te beluisteren.

Halverwege echter barst ze uit in gezang en dat gezang staat in geen verhouding tot wat zij op de gitaar laat horen. Te wijten aan een te groot empathisch - of domweg aan een gebrek aan zelfkritisch - vermogen? Uw gewaardeerde mening graag naar mijn mailadres.

Hammond-organist Herbert Noord (26 juli 1943) formeerde in 1967 zijn eerste eigen groep met onder meer Hans Dulfer. In 1969 bracht hij met deze groep het debuutalbum 'Live At The Bohemia Jazza Club' uit. In de zeventiger jaren maakte Herbert platen met onder anderen Alan Laurillard, de Amerikaanse saxofonist Harvey Kaiser en de Amerikaanse gitarist Paul Weeden. Met Kaiser tourde Herbert diverse malen door de Verenigde Staten. In 1989 formeerde hij met tenorsaxofonist Rinus Groeneveld en drummer Pierre van der Linden de zeer succesvolle - en nog steeds actieve - formatie Advanced Warning. De band bracht verschillende cd's uit, speelde diverse keren op het North Sea Jazz Festival, tourde regelmatig door Duitsland en Zwitserland en was een graag geziene gast op de belangrijke podia en festivals in Nederland.