Transition 2019
zaterdag 6 april 2019, TivoliVredenburg, Utrecht

Tijdens de vierde editie van Transition deelt de gevestigde orde van de geïmproviseerde muziek de podia met nieuwkomers en grensverleggers. Eigentijdse, gecomponeerde, akoestische jazz naast niet-westerse muziek en geïmproviseerde en vocale jazz. Kruisbestuivingen en eclecticisme zijn inmiddels gemeengoed geworden. Het complex met zeven zalen in Utrecht biedt uitstekend onderdak aan het publiek, ook door een prettige, gastvrije benadering. Een rol van betekenis in het programma wordt ingevuld door muzikanten uit de stal van het roemruchte Duitse kwaliteitslabel ECM. Om het 50-jarige jubileum luister bij te zetten staan Enrico Rava, Mathias Eick, Shao Maestro, Kit Dwones en Elina Duni op het affiche.

tekst & foto's: Louis Obbens

Klokslag 14.45 uur opent Kit Downes op het compacte tweeklaviersorgel in de Grote Zaal het Transition-festival. Dit orgel wordt vaak gebruikt als begeleidingsinstrument voor barok en het vroeg-romantische, klassieke repertoire. Het is een vuurproef om het orgel in Utrecht te gebruiken voor improvisatie. De combinatie van orgel en geïmproviseerde muziek is geen gemeengoed en brengt een risico met zich mee. Zonder risico geen avontuur en zonder avontuur geen jazz! Het optreden is gedegen en de sfeer contemplatief. De geluidssterkte is minimaal en inspannend luisteren is een vereiste. Het optreden van een half uur voldoet ruimschoots aan de behoefte.

Het is inmiddels traditie op Transition om gerenommeerde jazzgezelschappen te laten samensmelten met een groot orkest. Vorig jaar werkten de formatie Phronesis en het Rotterdam Jazz Orchestra samen. Dat optreden viel wat tegen. Nu is het de beurt aan het grote Metropole Orkest & Donny McCaslin. De saxofonist wordt hierbij geflankeerd door zijn vaste toetsenist Jason Lindner en zanger/gitarist Ryan Dahle. Het is bekend dat Donny McCaslin, na zijn essentiële rol op het album 'Blackstar' van Davis Bowie, qua muziek en uitstraling een metamorfose heeft ondergaan. Met het album 'Blow' laat McCaslin jazz, rock en zang smaakvol samenvallen in een broeierige sfeer. De muziek van 'Blow' en van 'Beyond Now' zijn leidend in het optreden. Dit jaar pakt de samenwerking, dankzij de arrangementen van Jules Buckley, chef-dirigent van het Metropole Orkest, uitstekend uit. Het leidt tot intense, spannende muziek en ruimte voor wervelende, energieke solo's. Het is duidelijk merkbaar dat het Metropole Orkest en McCaslin niet over een nacht ijs zijn gegaan. Door de gedegen voorbereiding en het goede repertoire ontstaat er synergie tijdens het optreden. De kwetsbare uitvoering van 'Warszawa' voelt als een requiem voor Bowie.

In het nieuwe project van Erik Friedlander heeft de cellist, onder andere bekend van John Zorn, zich laten inspireren door absint. De sterke drank met de kenmerkende groene kleur, berucht vanwege de vermeende hallucinerende werking. Met zijn nieuwe formatie Throw A Glass, met Uri Caine op piano, Mark Helias op bas en Ches Smith op slagwerk, transformeert de Amerikaanse cellist de veranderende staat van dronkenschap naar muziek. Bij deze prettig in het gehoor liggende muziek, die neight naar kamerjazz, worden op smaakvolle wijze gevoelens en sferen opgeroepen. Het spel op de cello is elegant, maar niet halsbrekend. Caine speelt daar uitstekend op in. Licht twinkelend en sprankelend volgt de pianist zijn weg. De ritmesectie gaat zonder te overdrijven met iets meer energie te werk. Zij zijn verantwoordelijk voor de muzikale omslagpunten en ritmische variatie.

Vanwege technische problemen start het optreden van Rymden helaas later dan beoogd. Achter de vorming van dit trio schuilt een verhaal. Het trio bestaat uit bassist Dan Berglund en drummer Magnus Öström van het fabelachtige, baanbrekende Zweedse jazztrio E.S.T. De Noorse klavierpionier Bugge Wesseltoft is ervoor verantwoordelijk dat Berglund en Öström opnieuw terugkeren naar het pianoformat, na het tragisch duikongeval van hun oude leider Esbjörn Svensson. Gelukkig is Rymden geen exacte kopie van E.S.T. De invloed van elektronica is veel groter en de levenslustige, vitale stijl is gehandhaafd. Wesseltoft speelt uitbundig en spacy op de akoestische en elektrische piano. Het is te hopen dat dit supertrio blijft bestaan! De populariteit is groot, gezien de opkomst in de Grote Zaal. Ook heeft het muzikale potentie. De muziek heeft de aanlokkelijke eigenschap zowel de donkere, tragische sfeer als die van de intimiteit en de melancholie op te kunnen roepen. De meeslepende en virtuoze ritmes zijn de exceptionele pijlers van Rymdens muziek.

Enrico Rava is het meest in het oog springende ECM-artiest van het festival. Het label mag dan 50 jaar bestaan, de Italiaan bestormt al meer dan 50 jaar met succes de jazzpodia. Nu met de gelauwerde sidemen Gianluca Petrella op trombone, Giovanni Guidi op piano en Francesco Diodati op gitaar. Het sextet, dat wordt gecompleteerd door Gabriele Evangelista op contrabas en Enrico Morello op slagwerk, levert een zeer afwisselende set af. Waarin naast moderne hardbop ook ruimte is voor het experiment met inventieve free-jazz elementen. Daarnaast dartelt de mediterrane sfeer regelmatig rond in de gedaante van Italiaanse volksmuziek. De teugels zijn strak in handen van de exceptionele trombonist, Gianluca Petrella. Deze voormalige winnaar van de Paul Acket Award blaast met een hoge energiegraad en is wars van voorzichtigheid. Hij is daarbij naarstig op zoek naar een buitengewoon avontuur op zijn instrument. De vurige en lyrische lijnen, de romantische sentimenten en de stijl van frasering van Rava zijn uniek. Zijn vorm en spelplezier zijn fabuleus. Het gemak waarmee Rava en Petrella bijna telepathisch hun spel vermengen en vervlechten heeft een prachtig effect. De ritmische fundering van bas en drums danst en Guidi en Diodati vullen de geboden ruimte met dynamische bijdragen op piano en gitaar.

In tegenstelling tot Enrico Rava is Mathias Eick vaak in Nederland te bewonderen. In deze set speelt de trompettist deels met een andere bezetting. Alleen het gespeelde repertoire, afkomstig van het laatste album 'Ravensburg', blijft intact. Sprankelend met gevoel voor nostalgie en nuance vliegt het optreden van de innemende Noor voorbij. Mooi en ritmisch afwisselend. De vijf muzikanten zijn technisch perfect en Eick is een getalenteerde componist met oog voor een sterke melodie. Eick heeft zijn intrigerende en onderscheidende arrangementen, die thuishoren binnen de Scandinavische jazzesthetiek, aangescherpt. Hierdoor wordt het fundament stevig en bij vlagen met een rockritme uitgevoerd. Eick is geruime tijd gearriveerd in het internationale jazzmetier, maar het wordt tijd voor nieuw materiaal.

Deze avond valt het optreden van Harmen Fraanje en Arve Hendriksen niet letterlijk onder de noemer van 50 jaar ECM. Maar beide instrumentalisten hebben een essentiële bijdrage geleverd aan meerdere releases op dit label. Ook de sfeer en muzikale uitgangspunten zijn verwant aan de muziek van het label. Fraanje en Henriksen concerteren in het donker in zaal Club 9 van het uitgebreide TivoliVredenburg-complex. Over publieke belangstelling valt niet te klagen; de zaal is al snel tot de nok gevuld. Het enthousiasme over het optreden is merkbaar. De fluisterzachte, fluitende trompetklanken, aangevuld met subtiele elektronica, laten ingrediënten toe van jazz en ambient. Samen met de heerlijke en wijds uitlopende lyriek van Fraanje ontstaan wisselende en overwegend dromerige, mysterieuze soundscapes. Voor velen een waardige afsluiting van een geslaagd festival.

Klik hier voor een fotoverslag van Transition 2019 door Louis Obbens.