Tournai Jazz Festival 2019
vrijdag 3 mei 2019, diverse locaties, Tournai

Jan Garbarek is in Nederland sporadisch te horen. Een trip naar België lijkt een noodzakelijk kwaad, maar het Tournai Jazz Festival - waar hij optreedt - blijkt alleraardigst van opzet. Tournai (Doornik) is een rustig stadje dat verscholen ligt in de noordwestelijke hoek van Wallonië, aan de grens met Frankrijk. De stad staat bekend om zijn kathedraal met vijf torens en het belfort. Beide monumenten staan op de werelderfgoedlijst van UNESCO. De Lakenhal is een prachtig renaissancistisch gebouw uit 1610-1612, waar voorheen kooplieden hun stoffen op het marktplein aan de man brachten. Het gebouw (Halle aux Draps) is in 1998 gerestaureerd en is, naast de Magic Mirrors, gelegen aan het centrale plein van de stad: de locatie voor de concerten tijdens het vijfdaagse jazzfestival. Grote trekpleisters dit jaar zijn: Melanie De Biasio, Al Di Meola, Reggie Washington en vooral de legendarische Noorse saxofonist Jan Garbarek. Een reis waardig!

tekst & foto's: Louis Obbens

Reggie Washingtons project Rainbow Shadow is een hommage aan de legendarische gitarist/multi-instrumentalist Jef Lee Johnson. Johnson is op 28 januari 2013, 54 jaar oud, overleden aan complicaties van longontsteking en diabetes, in het Roxborough Memorial Hospital in Philadelphia. Deze in naam relatief onbekende muzikant staat bekend om zijn duizelingwekkende gitaarskills en zangkwaliteiten. Hij heeft op vele legendarisch albums, van Erica Badu tot D'Angelo, een bijdrage aan de muziek geleverd. Bassist Reggie Washington, bekend geworden door zijn samenwerking met Steve Coleman, Branford Marsalis en Lester Bowie, is onder de indruk van het spel en het oeuvre van multitalent Jef Lee Johnson. Het heeft er bij Washington toe geleid om maar liefst twee albums aan deze muzikant te wijden.

Het optreden van Washingtons Rainbow Shadow staat als een huis. De groep beziet de klankwereld vanuit het perspectief van de funk en drum-'n-bass. Opvallend is het gebruik van DJ Grazzhoppa, die scratcht op draaitafels en op natuurlijke wijze de muziek verrijkt door het toevoegen van maatschappelijk geëngageerde samples. Het spel is doordrenkt van schreeuwende blues-elementen. Deze komen vooral van gitarist Davis Gilmore. De muziek staat bol van intense spanningsbogen in een verzengende melange van een aanvallende speelstijl met kronkelende, auditieve kleurschakeringen. De muzikale aanvoer wordt geïnitieerd door Reggie Washington. Hij houdt de regie over de repertoirekeuze, de mood en het tempo. Van de energie, de lyriek, het prachtige basgeluid, de virtuoze slapping bass en de swing gaat een aanstekelijke werking uit.

Een stoet aan mensen staat een klein uur voor het optreden verwachtingsvol te wachten bij de deur van de voormalige lakenhal voor het optreden van Jan Garbarek. De Noor heeft nog altijd een bijna mythische aantrekkingskracht. Velen zien de Noorse saxofonist voor de eerste keer. Hij behoort, samen met Keith Jarrett, tot de sleutelfiguren van het ECM-label. In 1970 maakt de jazzsaxofonist zijn eerste opname voor het toen nog onbekende label van Manfred Eicher. Aanvankelijk maakt de introverte Garbarek, als bandleider, bijna een album per jaar. Daarnaast speelt hij als sideman in talrijke andere formaties, onder andere bij Keith Jarrett. Gaandeweg neemt de immense productie in tempo af. Veelzeggend is dat zijn laatste album 'Dresden' dateert van 2009. De huidige line-up van de Jan Garbarek Group bestaat uit pianist Rainer Brüninghaus, de Braziliaanse e-bassist Yuri Daniel en de Indiase percussionist Trilok Gurtu.

Om maar meteen met de deur in huis te vallen, verrassend is het optreden van de inmiddels 72-jarige saxofonist allerminst. Maar het is wel indrukwekkend. Het overwegend serene saxofoongeluid vormt nog altijd een krachtige getuigenis van zijn unieke kwaliteiten. Basgitarist Yuri Daniel en percussionist Trilok Gurtu leggen een veerkrachtig fundament onder Garbareks strak gepolijste saxofoongeluid. En zij kleuren dit fundament ook nog eens adequaat in. Uiteraard passeren veel bekende stukken, vaak aaneengeregen, de revue. Waarvan de openingstune 'Molde Canticle' van het album 'I Took Up The Runes' de meest bekende is. Op het album staat het vijfdelige epos waarvan de groep tijdens het optreden slechts een deel voor haar rekening neemt. Aangenaam maar mistroostig klinkt de eenvoudige, krachtige melodie uit de gebogen sopraansaxofoon. Ook wordt de desolate melancholie van 'Rondo Amoroso' van het album 'Dresden' gespeeld. Garbareks solo fladdert over de puntige baslijn van Daniel en het drumwerk van Gurtu. Het stuk is neuriebaar en makkelijk in het gehoor liggend, maar voert diep in de zielenroerselen. Garbarek beweegt zich meer verbeten en vrij op de tenorsaxofoon. De felheid van de funky bas en de vurige Indiase tabla's voelen zelfs broeierig aan. Deze muzikale passages vormen een welkome afwisseling op zijn overwegend ascetisch-atmosforische stijl.

De gespeelde composties leunen sterk op het brede reportoire van Garbarek, door de jaren heen gespeeld en vastgelegd. Het is gestoeld op Noorse volksmuziek, wereldmuziek afkomstig uit vele windhoeken en uiteraard jazz. Het evenwicht en het samenspel tussen de muzikanten domineert. Maar er is ook ruimte voor uitgebreid solistisch werk. Fijn, afwisselend piano- en keyboardspel van Rainer Brüninghaus en donkere, fretloze basslijnen van de Braziliaan Yuri Daniel. Maar het meest dominant zijn de oriëntaalse, mystieke tablasolo’s van Trilok Gurtu. Een solo, met tabla’s en stempercussie, is het vaak gehoorde ‘taketiketaketa’ en het onlosmakelijk daaraan verbonden zinken emmer waarin bellen in het water worden gedompeld. Hetgeen leidt tot een prachtige maar ook clichematige, oosterse sfeer. Er wordt geen woord gesproken door de muzikanten. Het zijn de lang aanhoudende klanken en kristalzuivere, hoge en overwegend gedistingeerde noten uit de hoorn van Garbarek die rillingen en kippenvel veroorzaken! Het zijn de melodische gave, de beheersing van de unieke toon, de jammerlijke, bijtende en doen zinderende klanken die zullen beklijven...

Klik hier voor een fotoverslag van het Tournai Jazz Festival 2019 door Louis Obbens.