Tekst: Jo Dautzenberg
Foto's: Cees van de Ven

Zondag. Antwerpen. Jazz Middelheim. Geheel in tegenstelling tot de lichte ontwakende jazzmoeheid in de perstent, voltrekt zich een fraai, eigentijds, gevarieerd programma met originele uitschieters naar genres en stijlfiguren. Hierover zo dadelijk meer. Eerst even de logistiek. De festivaltent zit de hele dag propvol en is mooi uitgelicht. Voldoende videoschermen geven extra tint aan beleving en kijkgenot. Er is een actieve geluidsmix, die zoekt naar de juiste balans (en die ook vindt!). Drank en eten zijn divers en van goede kwaliteit; slechts de grote frietzak is verdwenen en vervangen door een 'Hollands' schaaltje. Alles is tot in de puntjes verzorgd. Hilarisch is het vip-toilet: een geslaagde reclamestunt van de ING-bank.

In de Volkskrant van afgelopen zaterdag stond al een recensie. Een fraaie beschrijving van sfeer en topacts. Jazz Middelheim 'charmant', kopt de krant. Opvallend detail: van het programma worden alleen diverse onderdelen van de donderdag tot en met vrijdag, met een vooruitblik op de zaterdag beschreven. De zondag wordt slechts als dag vermeld. Als ik zondagmiddag de perstent binnenwandel, voelt dat ook al een beetje vreemd aan. De vierde en laatste festivaldag. De jazz-incrowd heeft al drie dagen met volle teugen kunnen genieten en heeft al heel wat jazz achter de kiezen. Ik val zomaar binnen, rechtstreeks uit het zonnige Italië, gebruind, goed geluimd, handen schuddend met enkele bekenden. 'De Zondag'. Wat valt er te zeggen over 'de Zondag'? Gelauterde jazzers blikken meewarig richting podium en tent. "Wat doe jij hier op zondag?" Toegegeven, ik ken Jazz Middelheim alleen van papier, van radio en een beetje van televisie. Ik wankel op het verkeerde been en ken Middelheim alleen als vooruitgesnelde reputatie. "Als afsluiting van de reis door Zuid-Europa leek me Middelheim wel leuk. Wijntje, wat bijpraten, concertje meepikken. Zodoende," relativeer ik op zachte toon tegen purist Jacques Los.

Donkere wolken hebben zich inmiddels samengepakt boven België. Als de eerste druppels vallen, voel ik dat het een bijzonder dag zal worden. Opmerkelijk is de goede conditie van alle faciliteiten. Na enkele dagen, duizenden mensen, verwacht je wat meer 'sloop', uitgewoonde standjes of volle afvalbakken. Niets van dat alles. Deze laatste dag kon net zo goed de eerste zijn.

Chris Joris presenteert zijn nieuwe cd: 'Marie’s Momentum', een nieuwe telg aan de respectabele boom (inmiddels 84) van het niet-commerciële W.E.R.F.-label, dat zetelt in Brugge. Opnieuw ontdekte liefde ligt hieraan ten grondslag; liefde voor een ander persoon, liefde voor de muziek. Het ontbreekt de slagwerker/percussionist niet aan inspiratie. Hij componeert voluit, zoekt zielsbroeders en enthousiaste musici om zich heen en werkt zijn concepten verder uit. "Ik speel geen geografische muziek." Hij heeft het gehad met de hokjesgeest, daarbij doelend op de elementen die hij toepast, integreert uit grossiers van de wereldmuziek: landen als Congo, Ghana, etcera. Hij gebruikt wat hem aanspreekt. Het concert is sprankelend. Mooie melancholische thema's, in een bed van ritme, syncopen en accenten, vloeien over in stevige moderne jazz met vuurwerk van solisten. Het publiek is enthousiast en neemt de inmiddels met bakken neerdalende regen voor lief. Er kan echt niemand meer bij in de tent. Gedisciplineerd wachten rijen mensen bij elk concert om nog een vrijstaand vip-stoeltje te vergaren (de niet benutte reserveringen vervallen na aanvang van het concert, een goede afspraak).

Deze editie van Jazz Middelheim trok 18.000 bezoekers. Dat is een record. De programmering is ruim bemeten. De definitie van 'jazz' ontbreekt bewust. Er zijn geen kantlijnen getrokken. Daarmee is de achterliggende filosofie verklaard en toont de hand van de Belgische jazzmeester Bertrand Flamang. Zoals Chris Joris al zei, lijkt het dit jaar wel het festival van de percussie. Inderdaad alles wat tikt, klopt, rammelt, dreunt, rinkelt, knettert, dondert en bliksemt, wordt ingezet om ritme te maken en het tempo op te zwepen.

Bassist/bandleider Dave Holland en gitarist Pepe Habichuela weten de aandacht op hun akoestische – kwetsbare - kwintet te vestigen. Met mooi jazzy werk van de andere gitarist, Josemi Carmona. De jazzpolitie houdt bij de aanhoudende roffels op de flamencogitaren het bonnenboekje in de achterzak. Het publiek toont het gelijk van de organisator. De 'Spaanse gitaar' komt mooi uit de verf. Veel rumba-, tango- en flamencoklanken met de daarbij behorende authentieke rechterhand-technieken en percussie-elementen, fraai in beeld gebracht door de registrerende camera's. Door variatie in het programma aan te brengen weet Holland de aandacht vast te houden. Hij zoekt geen gemiddelde; de oorsprong blijft rechtovereind.

De handen wapperen op Middelheim, de drive zit er goed in. Al helemaal wanneer meervoudig Grammy-winnaar Chucho Valdés & The Afro Cuban Messengers de tent op de kop zetten. Een storm raast buiten en binnen door de tent; ze hebben er meer dan zin in, en als er al iets van jazzmoeheid heerste, dan wordt die door trompettist Reinaldo Melián Alvarez en saxofonist Carlos Manuel Miyares Hernandez naar de filistijnen geblazen. Bassist (weer eens een 'gewone' elektrische viersnarige basgitaar) Lázaro Rivero Alarcón en percussionisten Juan Carlos Rojas Castro, Dreiser Durruthy Bambole (ook stem) en Yaroldy Abreu Robles zetten het circuit uit, afro-yells galmen door de tent en dan racen de solisten alsof de duvel hun op de hielen zit. Chucho laat zijn ervaren handen over de vleugel wapperen; show en een bijzondere kijk op jazz gaan hand in hand bij deze opvallende man, die als een Phoenix moderniteit en vaste stijlelementen vermengd in deze kleurrijke groep ervaren en enthousiaste musici.

"Rain is a blessing," zegt jazzdiva Casandra Wilson. Met bakken tegelijk beukt de regen nu op het immense tentdak, dat geen krimp geeft. Applaus klinkt op. Casandra, ooit vernieuwer, nu een gerijpte entertainer en spannende zangeres. Haar diep-warme stem en de bijzonder orkestratie met Gregoire Maret (harmonica) in tweestrijd met de bottleneck-gitaar Marvin Sewell en twee actieve slagwerkers - percussionist Jeffery Haynes en drummer Herlin Riley, verraden de oorsprong: de zoektocht naar vrije muziek. 'You Don’t Know What Love Is' heeft alles: weemoed, verlangen, teloorgang, een verborgen sinistere waarschuwing en - vooral - groove.

Het regent vandaag toegiften. Applaussalvo's overstemmen het gekletter van de zijwanden van de tent, waarvan de regen in waterstralen op de bodem neerplenst. De zondag vormt de afsluiter van vier dagen Middelheim; het had net zo goed de eerste dag kunnen zijn. Het feeëriek verlichte park kleurt paars en groen, deze zondag Jazz Middelheim was een fraaie zegening op weg naar een gouden toekomst. Jazz Middelheim in 2011: be there and get blessed.

Klik hier voor een fotoverslag van deze festivaldag door Cees van de Ven.