Main Biënnale 'Arts stold my life'
Jubileumfestival voor fijnproevers

Gitarist Marc van Vugt en zangeres Ineke van Doorn vormen al 25 jaar een muzikaal partnerschap, en zijn daarnaast ook nog eens in het echt met elkaar verbonden. Een mooie gelegenheid om zoiets extra luister bij te zetten met een speciaal festival.

door Maarten van de Ven, februari 2005

'Er is mijns inziens geen groter geluk mogelijk dan dat de mens vreugde heeft over zijn eigen bestaan en een kleine overzichtelijke werkkring, waarbij hij het gevoel of de illusie heeft ruimte te scheppen waarin hij voor zichzelf en misschien voor enige anderen tijdelijk deze vreugde kan bestendigen'. Deze uitspraak van architect/meubelontwerper Gerrit Rietveld, aangehaald in het programmaboekje, was zeker van toepassing op de bezoekers van het Main Biënnale-festival in Muziekcentrum Vredenburg op zaterdag 15 januari jongstleden. Muziek, beeldende kunst, lezingen en poëzie vloeiden deze avond ineen tot zo'n gelukzalige ervaring.

Levenspartners Marc van Vugt en Ineke van Doorn vierden hun 25-jarige muzikale samenwerking met een jubileumfestival, waarin variatie en spontaniteit hoog in het vaandel stonden. De opbouw van het programma was voortreffelijk en zorgde ervoor dat het publiek de optredens vaak ademloos onderging. Het Leitmotiv voor de avond was 'Arts stold my life', gebaseerd op een serie kunstwerken van Wick Alexander uit San Diego. Een aantal van zijn doeken werd ook geëxposeerd in de zaal. De bezoekers werden opgeroepen variaties op dit thema (waarin 'stold' een al dan niet bewuste verkeerde spelling is van 'stole') te bedenken. Alexander verzamelt ze zelf ook. Soms leidt dat tot hilarische en creatieve statements, zoals 'Republicans stold my election' en 'Lesbians stold my batteries'.

In de foyer van Vredenburg werd het festival geopend door Don Funcken van het duo Funckarma, die van achter zijn laptop het publiek opwarmde met sferische, drum 'n' bass-achtige soundscapes. Daarna was het in de Kleine Zaal de beurt aan het Vandoorn Trio met Robin Eubanks, die als artist in residence nog vaker zijn opwachting zou maken. De trombonist, bekend van Dave Hollands kwintet en big band, gaf alvast een gloedvolle solo weg. De soulvolle stem van Van Doorn kwam prima tot haar recht in deze intieme bezetting.

Daarop werd het podium betreden door Strings Only, een snaren-ensemble c.q. verkleinde variant van Big Bizar Habit, met onder meer Zapp-violist Jasper le Clercq. Samen met gitarist Marc van Vugt, bassist Paul Berner en drummer Joost Lijbaart zorgden zij voor een perfect klankbord voor de stem van Ineke in het door Anneke Janssen en haarzelf geschreven play for voice 'Alice in Space'. Een muzikaal recitatief over Alice, een hardwerkende vrouw die werkzaam is op het departement van Nutteloze Zaken. Zij komt op een dag na een val in een tijdsgat terecht in een ander intergalactisch universum. Deze pilot van een programma dat in het seizoen 2005-2006 in zijn geheel zal worden gespeeld, smaakte in ieder geval naar meer, met expressief stemgebruik en afwisselende, sterk beeldende muzikale passages. Lorre Lynn Trytten leverde met een opvallende vioolsolo een proeve van bekwaamheid.

Vervolgens gaf de aan de T.U. Delft verbonden hoogleraar architectuur Hubert-Jan Henkel een prikkelende, boeiende lezing over de invloed van architectuur op het menselijk 'ervaren', aan de hand van dia's van gebouwen en citaten. Daarna werd zijn verhaal fraai geïllustreerd door 'Tea', een compositie voor trio en gebouw. Het Van Doorntrio bracht Henkels theorie - de omgeving waarin we ons bevinden is heel bepalend voor onze ervaring - in de praktijk met een etherisch, rustig stuk, waarin Eubanks fluwelen klank een sfeerbepalend element was. Het publiek werd door Van Doorn aangespoord mee te doen door te knisperen met het programma-blad en met de voeten over de houten vloer te schuifelen. En Joost Lijbaart bespeelde het gebouw effectief door te drummen op de deuren, de wanden en de vloer van de zaal.

Marc van Vugt's Big Bizar Habit, een 11-koppig jazzorkest op het grensvlak van klassieke hedendaagse muziek, pop, jazz en improvisatiemuziek, bracht een uitgekiende selectie uit de Van Doesburgsuite 'Different Shades Of Gray', opgedragen aan de kunstenaar Theo van Doesburg, die vooral bekend werd als oprichter en redacteur van het tijdschrift De Stijl. Het titelstuk bleek een boeiende, kleurrijke compositie, die werd geopend door Ineke op piano en Annie Tangberg op cello. Gastspeler Paul van Kemenade bracht een met veel body gespeelde, warmbloedige solo op altsaxofoon. Jasper Blom was nadrukkelijk aanwezig op sopraan. Het mooie samenspel en de klassieke feel van het stuk sloten perfect aan bij de vertoonde dia's van het Van Doesburghuis in Meudon, waar Van Vugt en Van Doorn twee jaar mochten werken. Dat verblijf inspireerde hen tot de suite. In het door Eubanks geschreven 'Get To It' was er de muzikaal kenmerkende drive van het Dave Holland Quintet. Een pakkende riff fungeerde hier als springplank voor de solisten Eubanks (lenig en sputterend) en Van Vugt (krachtig en fel gespeeld, bluesy en met distortion). Het contrastrijke 'Arts Stold My Life' kende aparte chorussen, met veel hoog en een goed gebruik van de 'Strings'. Verrassende wendingen alom en een puike, soulvolle solo van Van Kemenade.

Na de pauze werd het programma in de Foyer in een intieme setting voortgezet. Van Vugt heeft als docent veel contact met jonge singer/songwriters. Dat hij daarbij een goede neus heeft voor talent bewezen de optredens van Henk-Jan Groot (Henkus) en Arthur van Westerop met zijn band Sneaker Freak. Zij vertegenwoordigden de net afgestudeerde nieuwe lichting op overtuigende wijze met krachtige stemmen, melodieuze songs en - in het geval van Van Westerop - maatschappijkritische teksten. Tussendoor bracht het Vandoorn Trio, ditmaal met Paul van Kemenade, twee fraaie songs. Met een akoestisch spelende Van Vugt en een ingetogen Van Kemenade imponeerde 'Wallpaper'. De warme stem van Van Doorn kwam hier prachtig tot haar recht. Adembenemend mooi: je kon een speld horen vallen! Sommige mensen hebben het zó druk, dat hun hoofd nooit stilstaat. Daarover ging 'Circus Above', dat dan ook prettig hectisch van de hak op de tak sprong.

Vervolgens vormden Ineke van Doorn en Jeroen van Vliet op het podium van de Kleine Zaal een mooie combinatie. Van Vliets majestueuze en eloquente pianospel versterkte de impact van Van Doorns zang, en vice versa. Zij brachten 'Westduinkerke', een stuk van gitarist Philippe Catherine met tekst van Ineke, en 'Equality', een gedicht van schrijfster Maya Angelou dat op muziek werd gezet door Dave Holland. Volkskrant-recensent Frank van Herk ging real time aan de slag met een online-recensie over de kunst van het improviseren. Het publiek kon tijdens de concerten via een beamer de ontwikkeling van zijn recensie volgen. Funckarma's Roel Funcken (broer van Don) legde met zijn sampler de basis voor de solistische ingevingen à la seconde van saxofonist Jasper Blom. Van Herk oordeelde ondertussen: "Ook met elektronica kan tegenwoordig geïmproviseerd worden, zo wendbaar is de apparatuur de laatste jaren wel. Wat Funckarma en Jasper Blom spelen is veel meer dan een saxofoonsolo tegen een ritmesectie met stekkers; er is gelukkig sprake van werkelijke interactie".

Het festival werd afgesloten met een set van Big Bizar Habit, voor deze gelegenheid uitgebreid met een nieuwe gast: producer/gitarist Sander van Herk, bekend van Het Goede Doel, waarmee Van Vugt al jaren samenwerkt voor zijn audioproducties. Zonder Strings Only werd geopend met een stevig rockend 'California Stold My Depth', een soort countryrock in vierkwartsmaat, opgetrokken rond een 'Batman'-achtig themaatje. Met Joost Buis overtuigend op zijn tweede, niet alledaagse instrument: de lapsteel. Lekker freaky!
De "ijle ballad" (Frank van Herk) 'Is It Not', een stuk van Ineke van Doorn, werd getypeerd door een aangrijpend mooie, haunting melodielijn. Na een sterk intro van het strijkkwartet werd het stokje overgenomen door Van Vugt, Van Doorn en Van Herk, die zijn gitaarspel ruimtelijke effecten meegaf. Het slotstuk van de avond was 'La Son De La Cité', wederom uit de Van Doesburgsuite. Een fraaie sfeertekening van de geluiden, de mensen en de hectiek van Parijs. Een veelgelaagde en intrigerende compositie, waarin Van Doorns woorden 'verbaasd' werden becommentarieerd door de strijkers.

Afsluitend kan alleen maar worden ingestemd met de slotconclusie van Frank van Herk: "Kortom, zelden zullen tijdens een artistiek jubileum zoveel facetten aan bod zijn gekomen, en zoveel andere persoonlijkheden zo ruimhartig aan het woord zijn gelaten, met tekst of muziek."

Klik hier voor een fotoreportage van de Main Biënnale.